Werkstress en burn-out voorkomen

Wat verstaan we onder werkstress en burn-out?

Iedereen heeft wel eens last van stress op het werk. Onder normale omstandigheden hoeft dat geen probleem te zijn. Meestal lukt het om met deze druk om te gaan en te zoeken naar aanpassingen of oplossingen. 
Problematische stress ontstaat als de druk blijft duren en je niet ziet hoe je de druk kan wegnemen. Je ervaart dan meer spanning dan gezond is en je hebt meer tijd nodig dan normaal om te  recupereren van het werk. Hierdoor krijg je gezondheidsproblemen of heb je veel kans ze te krijgen. Langdurige blootstelling aan hoge werkstress kan na verloop van tijd leiden tot afwezigheid op het werk door burn-out. 

Waarom werkstress voorkomen?

Zolang de werkstress niet te hoog oploopt, is dat prima voor jou en het bedrijf of organisatie waar je werkt. Als je weinig of geen problemen ervaart met werkstress, word je minder snel ziek, kijk je minder snel uit naar een nieuwe baan en zie je het zitten om de job verder te zetten tot aan je pensioen. Omgekeerd zorgt teveel stress op het werk voor meer ziekteverzuim, meer goesting om van job te veranderen en minder motivatie om je job tot aan je pensioen uit te voeren.  
Te veel stress op het werk komt in Vlaanderen vaak voor. Het is het voornaamste werkbaarheidsprobleem bij zowel werknemers als zelfstandige ondernemers. Dat heeft gevolgen voor het individu én de organisatie. 

Werkstress en burn-out in Vlaanderen

Ruim één op de drie werkenden in Vlaanderen kampt met werkstressklachten. Bij zowat één op zeven is de situatie acuut met een verhoogd risico op uitval door burnout. Zowel bij werknemers als bij zelfstandige ondernemers zien we een gelijkaardig plaatje.

Werknemers

 
 

Bron: Werkbaarheidsmeting Werknemers, 2019

Zelfstandige ondernemers

 
 

Bron: Werkbaarheidsmeting Zelfstandige ondernemers, 2019

Niet alle werknemers en zelfstandige ondernemers hebben problemen met werkstress.

We merken de volgende verschillen voor werknemers (2019):

  • Problematische werkstress komt voor in alle leeftijdsgroepen. Werkstressklachten komen echter minder voor bij jongere werknemers onder de 30 jaar (34%)en bij 55-plussers (35%).. Dat laatste heeft wellicht te maken met het zogenaamde healthy-worker effect: vooral oudere werknemers met een goede gezondheid en een kwaliteitsvolle job blijven aan de slag.
  • Vrouwen hebben vaker dan hun mannelijke collega’s te maken met problematische werkstress. In 2019 heeft vier op de tien vrouwen hiermee te maken.
  • Geschoolde arbeiders hebben het minst last van werkstress: ongeveer drie op de tien ervaren problematische werkstress. Het onderwijs en de zorg scoren het hoogst voor werkstress: 45% van de zorg- of onderwijsmedewerkers ervaren problematische werkstress.
  • Kijken we per sector dan zien we problematische werkstress vooral bij werknemers die actief zijn in het onderwijs (46%), gevolgd door de post en telecommunicatie (40%). De groep met problematische werkstress is het kleinst bij de overheid of de chemische sector, met toch nog altijd 33% werknemers met stressklachten.
  • Werk je in een middelgrote onderneming of organisatie, dan heb je ook vaker te maken met werkstress. De groep met een te hoge werkstress is het grootst in bedrijven en organisaties met tien tot 99 werknemers (40%). In ondernemingen met minder dan tien werknemers krijg je minder vaak te maken met werkstress (33%).
  • Heb je een fysieke handicap dan krijg je vaker te maken met werkstress. De helft van de werknemers die in beperkte mate hinder ondervinden van een handicap heeft te maken met problematische werkstress. Bij werknemers die ernstige hinder ondervinden is dat zeven op de tien (73%).

Bij zelfstandige ondernemers merken we de volgende verschillen (2019):

  • Eén op de drie zelfstandige ondernemers zonder personeel ervaart problematische werkstress. Bij de zelfstandige ondernemers met maximum vier personeelsleden loopt dit op tot 39%. Bij zelfstandige ondernemers met vijf of meer personeelsleden in dienst, stijgt dit nog verder tot 44%.
  • Ook de mate waarin je zaak of bedrijf goed draait, heeft een invloed op de werkstress die je ervaart. Ongeveer een derde van de zelfstandige ondernemers die verwachten dat hun activiteit in de nabije toekomst zal groeien of gelijk zal blijven, signaleert problematische werkstress. Van de zelfstandige ondernemers die minder activiteit of een stopzetting verwachten, ervaart 39% werkstress. Of de verwachte vermindering of stopzetting van de activiteit de oorzaak dan wel het gevolg is van de hoge werkstress valt niet met zekerheid te zeggen.
  • Bij de zelfstandige ondernemers uit de intellectuele diensten ligt het aandeel problematische werkstress het laagst met drie op de tien. Bij de zelfstandige ondernemers uit de bouwsector loopt dit aandeel op tot meer dan vier op de tien.

Aan de slag

Hoeveel werkstress je ervaart hangt vaak samen met andere aspecten van je werk.

Een eerste belangrijke factor is werkbelasting. Het tempo waarin je moet werken en de hoeveelheid werk die je moet verzetten, bepalen sterk hoeveel werkstress je ervaart. Realistische deadlines zetten, haalbare taken in overleg met de medewerker definiëren, voldoende tijd en ruimte geven om goed te kunnen werken,... zijn dus erg belangrijk.
Te weinig of te monotoon werk kan echter ook werkstress veroorzaken wegens te afstompend. Mensen hebben behoefte aan actie, uitdaging en bevestiging van hun eigenwaarde.  

Daarnaast is aandacht voor de emotionele belasting ook belangrijk. Ondersteuning van de leidinggevende of specifieke acties en maatregelen kunnen de emotionele belasting in evenwicht brengen. Denk bv. aan het introduceren van intervisiemomenten waar collega's ervaringen delen en van elkaar leren. 

Ook leidinggevenden en collega’s kunnen een belangrijke buffer zijn. Ze kunnen een echte steun zijn en helpen om eventuele problemen met werkstress op te lossen of te verminderen. Jammer genoeg gebeurt het ook dat zij een bron zijn van werkstress. Collega's en/of leidinggevenden zorgen soms voor extra belasting of verhogen de druk. Pesten, geweld of ongewenst seksueel gedrag op het werk kunnen hier ook om de hoek loeren en voor bijkomende werkstress zorgen. 

Tot slot hebben mensen er behoefte aan om controle te hebben over zichzelf en hun omgeving. Ze doen dat door hun zaken zo goed mogelijk te regelen. De mogelijkheden die mensen hebben om dat te kunnen doen, noemen we regelmogelijkheden of autonomie. Door regelmogelijkheden heb je de kans om je werk zelf in te delen en problemen op te lossen. Als je meer regelmogelijkheden hebt, is de kans minder groot dat werkdruk ongezond wordt. Je bepaalt dan zelf wat je eerst doet, op welke manier je je werk aanpakt, waar je het doet en wanneer je werkt. Er zijn hier uiteraard grenzen aan. Als de werkdruk te groot is, helpen regelmogelijkheden niet (meer). 

 

Leidinggeven met klasse

  • Coachend leidinggeven
  • Verbindend communiceren
  • Doordacht delegeren
  • Medewerkers motiveren
 
 

Leren om te groeien

  • Competenties en talent ontwikkelen
  • Al doende leren
  • Tijd maken voor opleiding
  • Kennis delen via lerende netwerken
 
 

Goed organiseren

  • In teams werken
  • Afwisseling en autonomie inbouwen
  • Werk en gezin combineren
  • Het Nieuwe Werken toepassen
  • Netwerken uitbouwen