Werk en gezin combineren

    Wat is een goede werk-privébalans?

    Werkbaar werk betekent onder andere dat je een evenwicht vindt tussen je werk en je leven buiten het werk, je gezin, je vrienden en familie, je hobby’s,…. Dat is niet vanzelfsprekend. Voor heel wat werkenden en zelfstandige ondernemers is het een uitdaging om deze balans te vinden.

    De overheid tracht hierin te ondersteunen met maatregelen en verlofstelsels. Verwachtingen en ambities op het werk veranderen doorheen je loopbaan. Werkgevers kunnen een breed menu van oplossingen aanbieden. Werknemers kunnen zelf bepalen hoe ze werken aan hun balans tussen werk en privé. Zelfstandige ondernemers zijn eveneens op zoek naar een goede balans tussen werk en privé. De lijn tussen beiden is vaak dun, maar wie altijd bezig is met zijn werk verliest concentratie, fitheid en motivatie.

    Waarom is een goede werk-privébalans belangrijk?

    Werknemers en zelfstandige ondernemers met een goede balans tussen werk en privé zijn minder vaak ziek, hebben minder stress, zijn meer betrokken, zijn fitter en zien het meer zitten om te werken tot aan hun pensioen. Maar het juiste evenwicht is voor iedereen anders en verandert met de jaren.

    Een goede werk-privébalans leidt tot minder ziekteverzuim

    Werknemers met problemen op vlak van werk-privébalans zijn vaker afwezig wegens ziekte dan werknemers van wie de werk-privébalans in orde is. Dit heeft belangrijke gevolgen voor het dagelijks functioneren van de betrokken bedrijven, organisaties en collega's. Ze moeten op zoek naar vervanging, werk blijft liggen, de opvolging van het werk verloopt moeilijk, klanten missen hun vertrouwde contact, ... Van collega's wordt verwacht dat zij het werk overnemen of langer werken waardoor de werkdruk voor hen kan toenemen.

    Wie werk en privé in balans heeft, kijkt minder uit naar ander werk

    De werk-privébalans is een sterke indicator voor het uitkijken naar ander werk. Wie elke dag problemen heeft om het werk te combineren met bv. de opvang van de kinderen, kijkt vier keer vaker uit naar een andere job.

    Werknemers die uitkijken naar een andere baan zijn een kost voor het bedrijf of de organisatie. Nieuw personeel werven is duur. Het bedrijf verliest competenties en ervaring, moet opnieuw investeren in het inwerken van personeel. Als het personeelsverloop groot is, neemt de werkdruk toe voor het personeel.

    Zelfstandige ondernemers met werk en privé in balans zijn meer tevreden met hun keuze voor het ondernemerschap

    Acht op de tien zelfstandige ondernemers die hun werk en privé in balans hebben, zijn tevreden over hun keuze voor het ondernemerschap. 15% is onbeslist en 4% is ontevreden. Bij ondernemers waarvan de werk-privébalans uit evenwicht is, is nog zes op tien tevreden over zijn/haar keuze voor het ondernemerschap. 24% is onbeslist en 14% is ontevreden over de beslissing die ze ooit namen.

    Impact op loopbaanperspectief

    Van de werknemers ouder dan veertig die een goede werk-privébalans hebben, ziet 64% het zitten om te werken tot aan het pensioen. Voor 36% is dat geen haalbare kaart. Maar mocht het werk worden aangepast (lichter werk, deeltijds werk, ...) dan ziet nog eens 26% het zitten om te werken tot aan het pensioen. 

    Is de werk-privébalans problematisch dan zakt het aandeel werknemers ouder dan veertig die het pensioen haalbaar achten naar 27%, en stijgt het aandeel werknemers die negatief antwoorden tot 73%. Maar ook hier halen we meer dan 90% die het pensioen haalbaar achten als voor 66% van hen het werk zou worden aangepast.

    Werk-privébalans in Vlaanderen

    Globaal heeft bijna 88% van de werknemers een goede werk-privébalans. Maar dit geldt uiteraard niet voor alle werknemers in dezelfde mate.

    Werk-privébalans in zeven sectoren beter dan het Vlaamse gemiddelde

    In de chemie, de financiële sector, de gezondheids- en welzijnszorg, de textiel en confectie, de horeca, de metaal en het openbaar bestuur hebben meer werknemers een goede werk-privébalans dan het Vlaamse gemiddelde.

    De grootste groep werknemers die aangeven dat de werk-privébalans problematisch is, vinden we terug in het onderwijs. In de zakelijke dienstverlening en de transportsector is de groep problematische werk-privébalans hoger dan 14%.

    Werk-privébalans problematisch voor kaders en professionals

    Aandeel goede werk-privébalans per functiegroep

    Kortgeschoolde arbeider

     

    90,5%

    Geschoolde arbeider-technicus

     

    90,9%

    Uitvoerende bediende

     

    90,8%

    Onderwijs & zorgfunctie

     

    85,3%

    Middenkader & professional

     

    85,0%

    Kader & directieleden

     

    78,1%

     

    Bron: Werkbaarheidsmeting Werknemers 2016

     

    Het ene beroep is het andere niet, ook niet wat betreft de werk-privébalans. Geschoolde en ongeschoolde arbeiders en uitvoerend bedienden scoren beter dan het Vlaamse gemiddelde van 12%. In het onderwijs en de zorg heeft bijna 15% het moeilijk om de werk-privébalans in evenwicht te houden. Middenkaders en professionals hebben het op hun beurt nog moeilijker om die balans te houden. De kader- en directieleden scoren overduidelijk het slechtst, daar heeft zelfs één op vier een problematische werk-privébalans.

    Klein verschil tussen mannen en vrouwen

    Er is een klein maar betekenisvol verschil tussen mannen en vrouwen. Iets meer vrouwen dan mannen blijken problemen te ondervinden om hun werk met hun privéleven te combineren.

    55-plussers hebben vaakst goede werk-privébalans

    Voor negen op tien 55- plussers is het werk in balans met hun privéleven. Ook de werknemers jonger dan 30 jaar scoren beter dan het Vlaamse gemiddelde (89% werk-privé in balans).

    De drie andere groepen hebben duidelijk meer problemen om hun werk en privé te combineren. Vooral de dertigers geven aan dat voor 14% van hen het werk niet in balans is met hun privéleven.

    Wie deeltijds werkt kan werk-privé makkelijker combineren

    Wie deeltijds werkt, heeft niet geheel verrassend, vaker een job met een goede werk-privébalans. Waar van de voltijds werkenden 13% problemen ervaart, verbetert de situatie tot 11% voor wie minder werkt (maar toch 60% of meer) en tot 5% voor diegene die minder dan 60% werken.

    Aan de slag

    Kunnen werknemers in jouw bedrijf of organisatie hun werk- en privéleven vlot combineren of ervaren ze moeilijkheden? En hoe komt dat?

    Werk en privé combineren is voor velen geen evidente opdracht. Medewerkers en zelfstandige ondernemers hebben verschillende rollen te vervullen, zowel op het werk als in de privésfeer. Maar ieders tijd en energie is beperkt. Dat kan zorgen voor conflicten wanneer de rollen in het ene domein zoveel eisen van de persoon dat het moeilijk is om ook de rollen in het andere domein goed in te vullen. 

    Binnen de werk-privébalans is er zowel een invloed van werk op privé als van privé op werk. Uit onderzoek blijkt dat er duidelijk meer invloed is van werk op privé dan omgekeerd. Hoe meer je werkt en hoe groter de belasting op het werk, hoe moeilijker om een goede balans te vinden tussen werk en privé. Dat heeft ook implicaties voor het bedrijf of de organisatie. Een moeilijke combinatie van werk en privé brengt immers meer stress met zich mee, met ook gevolgen voor de gezondheid, motivatie en prestaties.

    Iedereen gaat wel eens door een periode waarin het druk is op het werk en je veel of hard moet (over)werken. Als dit eerder gewoonte is dan uitzondering, is er duidelijk sprake van een ongezonde balans tussen werk en privé. Te veel werken leidt niet tot een hogere productiviteit, integendeel. Het is belangrijk jezelf voldoende de gelegenheid te geven de batterijen opnieuw op te laden. Daardoor kun je je beter focussen op je werk én is het beter voor je gezondheid.

    Wat een goed evenwicht is, verschilt sterk van persoon tot persoon en verandert ook doorheen je levensloop. Dit heeft te maken met het feit dat in elke levensfase andere rollen op de voorgrond treden en tijd vragen.

    Sta regelmatig stil bij je werk-privébalans

    Het is belangrijk de werk-privébalans te bekijken en bij moeilijkheden op zoek te gaan naar de oorzaken en mogelijke oplossingen binnen het bedrijf of de organisatie. Zo'n evaluatie van de werk-privébalans kan een onderdeel zijn van een tevredenheidsenquête bij werknemers. Maar de werk-privébalans kan ook aan bod komen tijdens werkoverleg, teambijeenkomsten, sociaal overleg of tijdens beoordelings- en functioneringsgesprekken of tijdens persoonlijke gesprekken.

    De ene job of de ene zaak is de andere niet. Dat is ook zo als het gaat over de werk-privébalans. Er zijn een aantal kenmerken van het werk die systematisch zorgen voor combinatiemoeilijkheden ten aanzien van het gezin en/of het sociaal leven. De Werkbaarheidsmonitor wijst op een duidelijke link tussen de werk-privébalans en de werkbelasting die bij het werk komt kijken. Vandaag de dag hebben mensen die werken ook meer behoefte aan eigen zeggenschap over hoeveel, wanneer en waar ze werken. Een tekort aan dit soort flexibiliteit in tijd en ruimte kan zorgen voor werk-privéconflicten. 

    Naast de regelingen die er wettelijk voorzien zijn zoals kinderopvang en buitenschoolse opvang, ouderenzorg, loopbaanonderbreking, ouderschapsverlof,... kan er ook op organisatieniveau nog heel wat gebeuren. Bedrijven en organisaties kunnen oplossingen bieden door aanpassingen in de arbeidsorganisatie en het personeelsbeleid. Polyvalente medewerkers kunnen makkelijker het werk van collega’s overnemen. Soms worden bewust deeltijdse krachten aangeworven die af en toe extra uren willen presteren om zo werkpieken en onverwachte afwezigheden op te vangen. Ook mogelijkheden voor thuiswerk, satellietkantoren, ... en aangeboden kinderopvangdiensten, strijkdiensten,... passen in dit verhaal. De technologie schept mogelijkheden. Het is nooit zo makkelijk geweest om plaats- en/of tijdsonafhankelijk te werken.

    Bij elk van deze oplossingen of regelingen kunnen vanuit diverse invalshoeken belangrijke kanttekeningen gemaakt worden. Of zij wel degelijk een positief effect hebben op de werk-privébalans is maar de vraag. Daarvoor moeten een aantal voorwaarden voldaan zijn.

    Kijk ook eens naar cijfers over overuren, wijzigingen in uurroosters, openingsuren, uren per week, ...

    Op basis van de werkbaarheidsmonitor weten we dat overuren, meer dan 50 uur per week werken, nachtwerk, onvoorspelbare werkroosters, een negatieve impact hebben op de werk-privébalans. Dit is zeker zo wanneer ze gepaard gaan met een hoge werkdruk.

    Er zijn zeer veel mogelijkheden om flexibiliteit in te bouwen op het vlak van het aantal werkuren, waar en wanneer gewerkt wordt. Denk maar aan:

    • glijdende uren
    • plus- en minprestaties
    • deeltijds werk
    • thuiswerk/telewerk
    • aangepaste uurroosters/openingsuren
    • tijdkrediet
    • ouderschapsverlof
    • ...

    De mogelijkheden zijn gebonden aan Europese en nationale richtlijnen (CAO's) en deels ook sectoraal bepaald.

    Bij deeltijds werken is het belangrijk dat niet enkel het aantal uren vermindert, maar dat ook de taaklast evenredig wordt aangepast.

    Werkbelasting

    Werkbelasting staat voor de werkdruk en de emotionele belasting die bij een job komen kijken. Werkdruk gaat over de hoeveelheid werk, het aantal werkuren, het werktempo, strakke deadlines, ... Een hoge werkdruk maakt het voor mensen fysiek en/of psychisch onmogelijk om nog te voldoen aan de verwachtingen uit hun gezins- of sociaal leven. Hoe hoger de werkdruk, hoe moeilijker de combinatie werk en privé. Ook voor zelfstandigen geldt dat hoge werkdruk een belangrijke oorzaak is van werkstress maar ook van een ongezonde werk-privébalans.

    Naast werkdruk speelt ook emotionele belasting een belangrijke rol. Vooral werk waarin contacten met cliënten, patiënten, leerlingen, medewerkers, ... centraal staan, brengen een emotionele belasting met zich mee. Dat zorgt voor spanningen waardoor mensen het moeilijk hebben om ook te voldoen aan de verwachtingen die binnen de privésfeer aan hen worden gesteld. Het spreekt voor zich dat ook pesten, geweld en ongewenst seksueel gedrag emotioneel erg belastend kunnen zijn en daardoor een impact hebben op de werk-privébalans.

    Autonomie in termen van werktijd/werkplaats

    Autonomie gaat over individuele mogelijkheid om in min of meerdere mate zelf te bepalen wanneer en waar je werkt. Het gaat bv. over zelf kunnen bepalen wanneer je 's morgens begint met werken of om mogelijkheden als thuiswerk, aangepaste uurroosters, ...

    Flexibiliteit in tijd en ruimte heeft niet vanzelfsprekend een positieve impact op de werk-privébalans. Het is in de eerste plaats belangrijk dat het gaat om de mogelijkheid om je werktijden en je werkplaats aan te passen aan de noden in jouw privésfeer, niet omgekeerd. Flexibiliteit in tijd en ruimte omwille van taken, klanten, leidinggevenden, ... kunnen de combinatie werk-privé net moeilijker maken. Recent onderzoek toont ook aan dat thuiswerk er ook voor kan zorgen dat de grenzen tussen werk en privé net vervagen en voor meer conflict tussen beide zorgen.

    Naast tools om de mogelijke oorzaken van een moeilijke werk-privébalans in jouw bedrijf of organisatie in kaart te brengen, verwijzen we ook naar meer informatie over de werk-privébalans binnen specifieke sectoren en voor diverse beroepsgroepen. Die informatie geeft je een ruimer beeld van de werk-privébalans en mogelijke oorzaken van een onevenwicht binnen gelijkaardige organisaties of voor bepaalde beroepsgroepen.

     

    Werken met goesting

    • Werkstress en burn-out voorkomen
    • Gezond en veilig werken
    • Tot aan je pensioen werken
    • Jong en oud inzetten
     
     

    Leidinggeven met klasse

    • Coachend leidinggeven
    • Verbindend communiceren
    • Doordacht delegeren
    • Medewerkers motiveren
     
     

    Leren om te groeien

    • Competenties en talent ontwikkelen
    • Al doende leren
    • Tijd maken voor opleiding
    • Kennis delen via lerende netwerken